De paden van de Groninger kunstenaars Hendrik de Vries en Abe Kuipers kruisten elkaar regelmatig. Slingerpaden, een in 1945 (!) clandestien uitgegeven map met zes handgekleurde houtsneden van Kuipers bij gedichten van De Vries, is daarvan een bijzonder en bijzonder mooi voorbeeld. Dit en ander werk en (voor)beelden van de dynamiek tussen de beide kunstenaars en hun tijd zijn vanaf 12 september te zien in het Koetshuis bij de Fraeylemaborg in Slochteren.
Hendrik de Vries (1896-1989) is een van de belangrijkste Groninger dichters uit de 20e eeuw. In 1973 ontving hij de P.C. Hooftprijs, de hoogste Nederlandse letterkundige onderscheiding. Abe Kuipers (1918-2016) is een van de belangrijkste Groninger grafisch ontwerpers. Hij is onder andere bekroond met de H.N. Werkmanprijs, een oeuvreprijs voor zijn grafisch ontwerpen.
Vier ruimtes van het Koetshuis tonen het slingerpadenpad van samenwerking en ‘kennisschap’ -het was geen vriendschap zeggen Tsjalling Venema en Fronique Oosterhof van de Stichting Kunst Behoud Groningen- tussen de dichter-schilder Hendrik de Vries en graficus-beeldend kunstenaar Abe Kuipers.
In de eerste ruimte worden de beide kunstenaars geïntroduceerd. In vitrines liggen een aantal bladen uit de Slingerpadenuitgave. Het poëtisch werk uit deze uitgave is sprookjesachtig maar eerder somber dan lieflijk. Dromen, duivelswerk, kwelling en spot teisteren verlangen en creëren een surrealistische sfeer.
Ten hemel steigeren burchten, steden,
Tuimelen vliegende roofdierdromen:
Harpijen, door duivelen bereden;
Arenden; schuimige tijgermuilen.
De boomen huilen of torens luiden,
Hoog door de duisternis; juichen en woelen.
Wee om de bloemen! Als tooi van bruiden
Tegen halfdichtgegroeide poelen
Slingert en sliert heur verwoeste luister
Eerste strofe van het laatste gedicht uit Hendrik de Vries, Slingerpaden, Groningen 1945, met ingekleurde houtsnedes van Abe Kuipers
In de volgende ruimte wordt de (kunst)relatie tussen De Vries en Kuipers getoond, hun onderlinge beïnvloeding en waardering en hun positie in het kunstlandschap en het Ploeggezelschap. Het is duidelijk dat hun beider werk wel langs De Ploeg scheert maar niet volledig bij het meer realistische buitenschilderwerk van de Ploegschilders aansluit. De Vries en Kuipers recenseerden elkaars werk, Kuipers was erg enthousiast over De Vries’ gedichten, De Vries had aandacht voor de jonge kunstenaar Kuipers. Er is zichtbaar sprake van artistieke beïnvloeding: er zijn overeenkomsten in de vormentaal en het werk valt beeldend samen in melancholie en het groteske. Er zijn ook verschillen, tegenover De Vries’ sombere stemmingen staat Kuipers’ humor en zijn spelen met taal.
In de laatste zaal is Kuipers’ belangstelling voor taal en de nauwe verwevenheid van beeldende kunst en literatuur in zijn werk te zien in het affiche Letters uit zijn Lètteretètproject uit 1971 over het ontstaan van ons alfabet. In deze zaal is verder aandacht voor de gedeelde passie van de beide kunstenaars voor vliegen en vliegtuigen en hoe die tot uiting komt in hun werk. Een laatste pronkjewail is het banier dat Kuipers ontwierp bij het 950-jarig bestaan van de stad Groningen (1990). Dit eerbetoon aan de in 1989 overleden dichter Hendrik de Vries hing toentertijd in de Folkingestraat! Te zien is een kleurrijke stroom vormen en beelden die aan De Vries’ hoofd ontspruit.
Slingerpaden laat een mooi en interessant palet van 20e eeuwse Groningse kunst zien. De fraaie expositie is samengesteld door de Stichting Kunst Behoud Groningen en te bezichtigen tot en met 31 december 2026. Daarna sluit de borg een paar maanden vanwege versterkingswerkzaamheden en aardbevingsschaderenovatie.
Stichting Kunst Behoud Groningen organiseert tentoonstellingen, conserveert, leent werken uit aan professionele organisaties en verzorgt publicaties. De collectie is online te bekijken op www.kunstbehoudgroningen.nl
Verslag en foto’s door Joke Aartsen
